Contact Us
Info
 

Sztucery


         Sztucer jest bronią myśliwską, mającą tylko lufy gwintowane do strzału kulami. Ze względu na wiele istotnych różnic sztucery dzieli się na:
     1. Powtarzalne (repetiery), w których wprowadzenie do komory nabojowej każdego ładunku i wyrzucenie strzelonej łuski lub wyjęcie z lufy naboju wykonuje się ręcznie za pomocą mechanizmu przeładowania. Z grupy sztucerów powtarzalnych odróżnia się: repe-towane ręcznie za pomocą suwliwego zamka, ruchomej dźwigni (lever action) lub przesuwnego czółenka (slide action).
     2. Samopowtarzalne (półautomatyczne), w których po ręcznym nabiciu pierwszym ładunkiem i oddaniu wystrzału wszystkie czynności przeładowania kolejnych naboi odbywają się automatycznie. Następne strzały wymagają ręcznego zadziałania tylko na spust. Ze względu na odmienny napęd odróżnia się sztucery samopowtarzalne działające na zasadzie:
- odprowadzenia gazów prochowych przez boczny otwór w ściance lufy,
- odrzutu lufy,
- odrzutu zamka półswobodnego.
     3. Łamane (1- i 2- strzałowe), z jedną lub dwiema lufami (ekspres), potrzebujące ręcznego wprowadzania każdego ładunku do komory nabojowej, dostępnej dopiero po złamaniu broni.

    

     Ad 1. Sztucery powtarzalne
Szybkostrzelne karabiny powtarzalne (z magazynkiem rurowym), przeładowywane ręcznie za pomocą ruchomej dźwigni lub przesuwnego czółenka, zaczęto wyrabiać w Ameryce już od połowy XIX wieku. Stały się one pierwowzorem dla myśliwskich sztucerów powtarzalnych, które opracowali i zaczęli wkrótce produkować: Benjamin Tyler Henry - Oliver Fisher Winchester (mod. 1873), Andrew Burges - John Mahlon Marlin (mod. 1875), William H. Elliot - Samuel Colt (mod. 1883). Ciekawe, że sztucery tego typu, od początku używane powszechnie przez amerykańskich myśliwych, nie zyskały w Europie większego zainteresowania. Wynikało to chyba stąd, że europejscy myśliwi, mający zwykle wówczas duże dobra, nie potrzebowali wcale sztucerów wielostrzałowych. Podczas polowań stał bowiem obok strzelec, który nabijał zapasowy sztucer i oba, zazwyczaj ciężkie, nosił.

Rys. 3.1. Zespół odpalający karabinu iglicowego Dreyse [40]: / - pocisk; 2 - podstawka pocisku z pastylką zapłonową; 3 - łuska papierowa; 4 - prochowy ładunek miotający;  5 - iglica; 6 - element mechanizmu uderzeniowego


          W Europie pierwszy karabin powtarzalny z suwliwym zamkiem ryglującym lufę od tyłu został opracowany w 1826 roku przez niemieckiego konstruktora i wynalazcę Johanna Nicolausa von Dreyse z Sómerdy (koło Erfurtu). Zespół odpalający tego karabinu, pokazany schematycznie na rys. 3.1, działał w ten sposób, że uruchomiona długa iglica przebijała papierową łuskę i nakłuwała pastylkę zapłonową. Iglicówka Dreysego stanowiła pierwotny wzór dla następnych, bardziej doskonałych, konstrukcji, jakie zaczęto wprowadzać w ostatniej ćwierci minionego wieku. W tym okresie, spośród znanych konstruktorów karabinów powtarzalnych, największą sławę zdobyli Niemcy: bracia Wilhelm Mauser (1834-1882) i Peter Paul Mauser (1838-1914) oraz Austriacy: Ferdinand Ritter von Man-nlicher (1848-1904) wraz z Otto Schónauerem (1844-1913). Obie
konstrukcje, zarówno Mausera jak i Mannlichera, zyskały duże uznanie, gdy przerobiono na sztucery:
     - znany niemiecki karabin powtarzalny mod. 1898, produkowany przez Petera Paula Mausera w Oberndorfie i nazwany sztucerem Mausera model 98/08;
     - najlepszy wyrób austriackiej fabryki broni w Steyr, karabin powtarzalny Mannlichera mod. 1895 i jego odmianę, Mannlicher - Schónauer mod. 1903.
          Produkowane od tego czasu w Europie sztucery powtarzalne miały prawie wyłącznie zamki konstrukcji Mausera albo Mannlichera. Opracowane wówczas modele okazały się tak technicznie dobre, że większość myśliwskich repetierów, oczywiście po wielu korzystnych poprawkach i zmianach, bazuje na tej samej zasadzie napędu mechanizmów jeszcze dzisiaj.
          Nowe konstrukcje sztucerów pojawiły się dopiero po II wojnie światowej, gdy przestarzałe poniekąd repetiery zastąpiono w wojsku automatycznymi karabinkami maszynowymi, w których wiele elementów wyrabia się z blach tłoczonych. Jest jednak faktem, że przez ponad 3/4 wieku sztucery myśliwskie i wojskowe karabiny powtarzalne cechowały się niemal bliźniaczym podobieństwem.
Sztucer powtarzalny jest bronią bardzo stabilną i służy najlepiej tym myśliwym, którzy precyzję strzału stawiają wyżej niż szybkostrzelność. Polscy myśliwi, podobnie jak w innych europejskich krajach, używają do polowań przede wszystkim repetierów, które złożone są z następujących zespołów:
     - lufy o gwintowanym przewodzie;
     - zespołu zamkowego, w skład którego wchodzą: komora zamkowa z magazynkiem, donośnikiem naboi i wyrzutnikiem łusek; zamek z mechanizmem ryglowym, uderzeniowym i wyciągiem oraz urządzenie spustowe i zabezpieczające;
     - osady, zwanej też obsadą lub łożem.
Wypada tutaj nadmienić, że do wyposażenia sztucera zalicza się nie tylko celownik mechaniczny, ale i optyczny.

     Ad 2. Sztucery samopowtarzalne
Sztucery półautomatyczne, ze względu na odmienny rodzaj napędu mechanizmów, mogą działać na zasadzie odrzutu lufy lub pół-swobodnego zamka, a także odprowadzenia gazów prochowych przez boczny otwór w ściance lufy. Od niemal półwieku, do napędu
mechanizmów sztucerów zaczęto wykorzystywać coraz częściej energię gazów prochowych w przewodzie lufy według metody pokazanej schematycznie na rys.

Schemat sztucera samopowtarzalnego działającego na zasadzie odprowadzenia gazów prochowych przez boczny otwór w ściance lufy: 1 - lufa; 2 - otwór gazowy; 3 - komora gazowa; 4 - tłok gazowy; 5 - tłoczysko; 6 - suwadło; 7 - sprężyna powrotna; 8 - komora zamkowa; 9 - zamek

          Wiele (ponad 20) tego typu konstrukcji zastosowanych w broni o różnych kalibrach, chętnie kupowanej w USA, nie znalazło jednak większego zainteresowania u myśliwych europejskich. Przyczyniły się do tego, niezgodne często z obowiązującym prawem łowieckim, naboje oraz bardzo zasobne w amunicję magazynki i forma zewnętrzna (modna w niektórych tamtejszych kręgach), naśladująca zazwyczaj broń wojskową.
Spośród sztucerów samopowtarzalnych produkowanych w Europie, wyróżniają się:

     - Heckler & Koch mod. HK 770 (3-strzałowy z półswobodnym zamkiem) o długości całkowitej 108 cm i masie 3,5 kg, z lufą o długości 52 cm dla kalibru .308 Win.;
     - Valmet-Hunter mod. M 88 (^-strzałowy z odprowadzeniem gazów)
0 długości całkowitej 108 cm i masie 3,8 kg, z lufą o długości 52 cm dla kalibrów .308 Win. i .30-06.
          Myśliwi w Polsce (i nic tylko) posługują się najczęściej jednak półautomatami FN Browning mod. BAR (Browning Automatic Rifle). Wytwarza się je w belgijskiej fabryce broni (Fabriąue Nationale d'Armes de Guerrc FN), czynnej od 1889 roku. Obecnie FN, będąc w koncernie międzynarodowym, produkuje różnorodne nowoczesne uzbrojenie wojskowe (m.in. pistolet maszynowy UZI - skrót od nazwiska i państwa izraelskiego konstruktora Gala Uziela) oraz doskonalił broń i amunicję do strzelań myśliwskich i sportowych.
Sztucery samopowtarzalne FN Browning mod. BAR charakteryzują następujące właściwości:
     - wykorzystanie energii gazów prochowych w lufie do napędu mechanizmu ryglowego, zamykającego, zabezpieczającego, przeładowania broni i napięcia sprężyny iglicy;
     - obrotowe zamknięcie lufy za pomocą 7 mocnych występów ryglowych;
     - automatyczne zablokowanie mechanizmu spustowego, widoczne po wciśniętym bezpieczniku sworzniowym ulokowanym poprzecznie w tylnej części kabłąka;
     - nieznaczny nacisk na język spustowy podczas wyzwalania wystrzału (ok. 8 N, czyli 0,8 kG);
     - magazynek dla czterech naboi Magnum albo pięciu naboi o kalibrze standardowym (możliwa jest wersja magazynka na 2 lub 3 naboje);
- zasilenie broni nabojami dokonuje się po uruchomieniu suwaka
1 otwarciu zawiasowo magazynka, albo odłączeniu pustego pudełka od wieczka i założeniu zapasowego;
     - połączona na trwale lufa o długości 55 cm może mieć kaliber .270 Win.; .308 Win. i .30-06 (dla naboi standardowych) albo 7 mm Rem. Mag. i .300 Win. Mag.;
     - na zewnątrz lufy znajduje się szczerbina celownicza (przestawiana wg systemu Williamsa) oraz muszka z ochronną osłoną;
     - do osadzenia lunety celowniczej, w pi/yj-oiow
miejscach, nadaje się najlepiej montaż czopów Ittmu / JH.
     - długość całkowita 110 cm i masa około 3,4 l
     - szybkostrzelność większa niż repetierów, równied pi/v ręcznym przeładowywaniu;
     - staranne wykonanie i dobre zbalansowanie brom ortl doskonałe skupienie punktów trafień po oddaniu serii strzałów.
          Wypada tutaj jeszcze nadmienić, że półautomatyczny system działania sztucera BAR nie świadczy wcale o tym, by miał służyć do "automatycznego" zabijania zwierzyny. Automatyka mechanizmów ułatwia po prostu cykl przeładowania broni, która jest w dodatku niemal dwa razy tańsza od ekspresu, np. firmy Frankonia (nic wymieniając innych - droższych). Używając sztucera samopowtarzalnego należy mieć jednak na względzie fakt, że automatyczna praca mechanizmów wymaga naboi o wymiarach odpowiadających ściśle normom międzynarodowym, a więc pochodzących z dobrych wytwórni (np. RWS, FN-Legia, Hirtenberger, Sako, Lapua).

     Ad 3. Sztucery łamane
Zamiar wprowadzenia do użytku sztucerów łamanych zrodził się już dawno i z tej przyczyny, że broń łamana ma dużo zalet dających się odczuć dopiero podczas polowań. Broń kulowa tego typu, krótsza i lżejsza oraz lepiej zbalansowana, była i jest przeciwieństwem konstrukcji wojskowych (długich i ciężkich), jakie oferowano dla myślistwa coraz liczniej już na początku XX wieku. Różnica długości broni łamanej, w porównaniu z repetierem o suwliwym zamku, wynika przede wszystkim z innego rozwiązania konstrukcyjnego zespołu zamkowego. Na przykład, odległość od przedniego spustu do miejsca uderzenia w spłonkę naboju wynosi dla sztucera łamanego (z zamkiem wg systemu Anson & Deeley) zaledwie 5 cm. Przy lufie o długości 60 cm i kolbie z szyjką - 37 cm, cały sztucer (od stopki do ścięcia wylotowego) będzie mierzył: 60 -+-5 + 37= 102 cm. Porównując go z repetierem, np. o kalibrze 7x64, w którym odległość od wlotu lufy do miejsca zwalniania spustu wspomaganego przyśpiesznikiem niemieckim wynosi 16 cm - otrzyma się:            60 + 16 + + 37 = 113 cm.
 

 

  • SZTUCERY