|
Sztucery
Sztucer
jest bronią myśliwską, mającą tylko lufy gwintowane do strzału
kulami. Ze względu na wiele istotnych różnic sztucery dzieli się na:
1. Powtarzalne (repetiery), w których wprowadzenie do
komory nabojowej każdego ładunku i wyrzucenie strzelonej łuski lub
wyjęcie z lufy naboju wykonuje się ręcznie za pomocą mechanizmu
przeładowania. Z grupy sztucerów powtarzalnych odróżnia się:
repe-towane ręcznie za pomocą suwliwego zamka, ruchomej dźwigni (lever
action) lub przesuwnego czółenka (slide action).
2. Samopowtarzalne (półautomatyczne), w których po
ręcznym nabiciu pierwszym ładunkiem i oddaniu wystrzału wszystkie
czynności przeładowania kolejnych naboi odbywają się automatycznie.
Następne strzały wymagają ręcznego zadziałania tylko na spust. Ze
względu na odmienny napęd odróżnia się sztucery samopowtarzalne
działające na zasadzie:
- odprowadzenia gazów prochowych przez boczny otwór w ściance lufy,
- odrzutu lufy,
- odrzutu zamka półswobodnego.
3. Łamane (1- i 2- strzałowe), z jedną lub dwiema
lufami (ekspres), potrzebujące ręcznego wprowadzania każdego ładunku
do komory nabojowej, dostępnej dopiero po złamaniu broni.
Ad 1. Sztucery
powtarzalne
Szybkostrzelne karabiny powtarzalne (z magazynkiem rurowym),
przeładowywane ręcznie za pomocą ruchomej dźwigni lub przesuwnego
czółenka, zaczęto wyrabiać w Ameryce już od połowy XIX wieku. Stały
się one pierwowzorem dla myśliwskich sztucerów powtarzalnych, które
opracowali i zaczęli wkrótce produkować: Benjamin Tyler Henry -
Oliver Fisher Winchester (mod. 1873), Andrew Burges - John Mahlon
Marlin (mod. 1875), William H. Elliot - Samuel Colt (mod. 1883).
Ciekawe, że sztucery tego typu, od początku używane powszechnie
przez amerykańskich myśliwych, nie zyskały w Europie większego
zainteresowania. Wynikało to chyba stąd, że europejscy myśliwi,
mający zwykle wówczas duże dobra, nie potrzebowali wcale sztucerów
wielostrzałowych. Podczas polowań stał bowiem obok strzelec, który
nabijał zapasowy sztucer i oba, zazwyczaj ciężkie, nosił.
 Rys.
3.1. Zespół odpalający karabinu iglicowego Dreyse [40]: / - pocisk;
2 - podstawka pocisku z pastylką zapłonową; 3 - łuska papierowa; 4 -
prochowy ładunek miotający; 5 - iglica; 6 - element mechanizmu
uderzeniowego
W Europie pierwszy
karabin powtarzalny z suwliwym zamkiem ryglującym lufę od tyłu
został opracowany w 1826 roku przez niemieckiego konstruktora i
wynalazcę Johanna Nicolausa von Dreyse z Sómerdy (koło Erfurtu).
Zespół odpalający tego karabinu, pokazany schematycznie na rys. 3.1,
działał w ten sposób, że uruchomiona długa iglica przebijała
papierową łuskę i nakłuwała pastylkę zapłonową. Iglicówka Dreysego
stanowiła pierwotny wzór dla następnych, bardziej doskonałych,
konstrukcji, jakie zaczęto wprowadzać w ostatniej ćwierci minionego
wieku. W tym okresie, spośród znanych konstruktorów karabinów
powtarzalnych, największą sławę zdobyli Niemcy: bracia Wilhelm
Mauser (1834-1882) i Peter Paul Mauser (1838-1914) oraz Austriacy:
Ferdinand Ritter von Man-nlicher (1848-1904) wraz z Otto Schónauerem
(1844-1913). Obie
konstrukcje, zarówno Mausera jak i Mannlichera, zyskały duże
uznanie, gdy przerobiono na sztucery:
- znany niemiecki karabin powtarzalny mod. 1898,
produkowany przez Petera Paula Mausera w Oberndorfie i nazwany
sztucerem Mausera model 98/08;
- najlepszy wyrób austriackiej fabryki broni w Steyr,
karabin powtarzalny Mannlichera mod. 1895 i jego odmianę, Mannlicher
- Schónauer mod. 1903.
Produkowane od tego czasu
w Europie sztucery powtarzalne miały prawie wyłącznie zamki
konstrukcji Mausera albo Mannlichera. Opracowane wówczas modele
okazały się tak technicznie dobre, że większość myśliwskich
repetierów, oczywiście po wielu korzystnych poprawkach i zmianach,
bazuje na tej samej zasadzie napędu mechanizmów jeszcze dzisiaj.
Nowe konstrukcje
sztucerów pojawiły się dopiero po II wojnie światowej, gdy
przestarzałe poniekąd repetiery zastąpiono w wojsku automatycznymi
karabinkami maszynowymi, w których wiele elementów wyrabia się z
blach tłoczonych. Jest jednak faktem, że przez ponad 3/4 wieku
sztucery myśliwskie i wojskowe karabiny powtarzalne cechowały się
niemal bliźniaczym podobieństwem.
Sztucer powtarzalny jest bronią bardzo stabilną i służy najlepiej
tym myśliwym, którzy precyzję strzału stawiają wyżej niż
szybkostrzelność. Polscy myśliwi, podobnie jak w innych europejskich
krajach, używają do polowań przede wszystkim repetierów, które
złożone są z następujących zespołów:
- lufy o gwintowanym przewodzie;
- zespołu zamkowego, w skład którego wchodzą: komora
zamkowa z magazynkiem, donośnikiem naboi i wyrzutnikiem łusek; zamek
z mechanizmem ryglowym, uderzeniowym i wyciągiem oraz urządzenie
spustowe i zabezpieczające;
- osady, zwanej też obsadą lub łożem.
Wypada tutaj nadmienić, że do wyposażenia sztucera zalicza się nie
tylko celownik mechaniczny, ale i optyczny.
Ad 2. Sztucery
samopowtarzalne
Sztucery półautomatyczne, ze względu na odmienny rodzaj napędu
mechanizmów, mogą działać na zasadzie odrzutu lufy lub
pół-swobodnego zamka, a także odprowadzenia gazów prochowych przez
boczny otwór w ściance lufy. Od niemal półwieku, do napędu
mechanizmów sztucerów zaczęto wykorzystywać coraz częściej energię
gazów prochowych w przewodzie lufy według metody pokazanej
schematycznie na rys.
 Schemat
sztucera samopowtarzalnego działającego na zasadzie odprowadzenia
gazów prochowych przez boczny otwór w ściance lufy: 1 - lufa; 2 -
otwór gazowy; 3 - komora gazowa; 4 - tłok gazowy; 5 - tłoczysko; 6 -
suwadło; 7 - sprężyna powrotna; 8 - komora zamkowa; 9 - zamek
Wiele (ponad 20) tego typu konstrukcji zastosowanych w broni o
różnych kalibrach, chętnie kupowanej w USA, nie znalazło jednak
większego zainteresowania u myśliwych europejskich. Przyczyniły się
do tego, niezgodne często z obowiązującym prawem łowieckim, naboje
oraz bardzo zasobne w amunicję magazynki i forma zewnętrzna (modna w
niektórych tamtejszych kręgach), naśladująca zazwyczaj broń
wojskową.
Spośród sztucerów samopowtarzalnych produkowanych w Europie,
wyróżniają się:
- Heckler & Koch mod. HK 770 (3-strzałowy z półswobodnym zamkiem) o
długości całkowitej 108 cm i masie 3,5 kg, z lufą o długości 52 cm
dla kalibru .308 Win.;
- Valmet-Hunter mod. M 88 (^-strzałowy z odprowadzeniem
gazów)
0 długości całkowitej 108 cm i masie 3,8 kg, z lufą o długości 52 cm
dla kalibrów .308 Win. i .30-06.
Myśliwi w Polsce (i nic
tylko) posługują się najczęściej jednak półautomatami FN Browning
mod. BAR (Browning Automatic Rifle). Wytwarza się je w belgijskiej
fabryce broni (Fabriąue Nationale d'Armes de Guerrc FN), czynnej od
1889 roku. Obecnie FN, będąc w koncernie międzynarodowym, produkuje
różnorodne nowoczesne uzbrojenie wojskowe (m.in. pistolet maszynowy
UZI - skrót od nazwiska i państwa izraelskiego konstruktora Gala
Uziela) oraz doskonalił broń i amunicję do strzelań myśliwskich i
sportowych.
Sztucery samopowtarzalne FN Browning mod. BAR charakteryzują
następujące właściwości:
- wykorzystanie energii gazów prochowych w lufie do
napędu mechanizmu ryglowego, zamykającego, zabezpieczającego,
przeładowania broni i napięcia sprężyny iglicy;
- obrotowe zamknięcie lufy za pomocą 7 mocnych występów
ryglowych;
- automatyczne zablokowanie mechanizmu spustowego,
widoczne po wciśniętym bezpieczniku sworzniowym ulokowanym
poprzecznie w tylnej części kabłąka;
- nieznaczny nacisk na język spustowy podczas
wyzwalania wystrzału (ok. 8 N, czyli 0,8 kG);
- magazynek dla czterech naboi Magnum albo pięciu naboi
o kalibrze standardowym (możliwa jest wersja magazynka na 2 lub 3
naboje);
- zasilenie broni nabojami dokonuje się po uruchomieniu suwaka
1 otwarciu zawiasowo magazynka, albo odłączeniu pustego pudełka od
wieczka i założeniu zapasowego;
- połączona na trwale lufa o długości 55 cm może mieć
kaliber .270 Win.; .308 Win. i .30-06 (dla naboi standardowych) albo
7 mm Rem. Mag. i .300 Win. Mag.;
- na zewnątrz lufy znajduje się szczerbina celownicza
(przestawiana wg systemu Williamsa) oraz muszka z ochronną osłoną;
- do osadzenia lunety celowniczej, w pi/yj-oiow
miejscach, nadaje się najlepiej montaż czopów Ittmu / JH.
- długość całkowita 110 cm i masa około 3,4 l
- szybkostrzelność większa niż repetierów, równied pi/v
ręcznym przeładowywaniu;
- staranne wykonanie i dobre zbalansowanie brom ortl
doskonałe skupienie punktów trafień po oddaniu serii strzałów.
Wypada tutaj jeszcze
nadmienić, że półautomatyczny system działania sztucera BAR nie
świadczy wcale o tym, by miał służyć do "automatycznego" zabijania
zwierzyny. Automatyka mechanizmów ułatwia po prostu cykl
przeładowania broni, która jest w dodatku niemal dwa razy tańsza od
ekspresu, np. firmy Frankonia (nic wymieniając innych - droższych).
Używając sztucera samopowtarzalnego należy mieć jednak na względzie
fakt, że automatyczna praca mechanizmów wymaga naboi o wymiarach
odpowiadających ściśle normom międzynarodowym, a więc pochodzących z
dobrych wytwórni (np. RWS, FN-Legia, Hirtenberger, Sako, Lapua).
Ad 3. Sztucery łamane
Zamiar wprowadzenia do użytku sztucerów łamanych zrodził się już
dawno i z tej przyczyny, że broń łamana ma dużo zalet dających się
odczuć dopiero podczas polowań. Broń kulowa tego typu, krótsza i
lżejsza oraz lepiej zbalansowana, była i jest przeciwieństwem
konstrukcji wojskowych (długich i ciężkich), jakie oferowano dla
myślistwa coraz liczniej już na początku XX wieku. Różnica długości
broni łamanej, w porównaniu z repetierem o suwliwym zamku, wynika
przede wszystkim z innego rozwiązania konstrukcyjnego zespołu
zamkowego. Na przykład, odległość od przedniego spustu do miejsca
uderzenia w spłonkę naboju wynosi dla sztucera łamanego (z zamkiem
wg systemu Anson & Deeley) zaledwie 5 cm. Przy lufie o długości 60
cm i kolbie z szyjką - 37 cm, cały sztucer (od stopki do ścięcia
wylotowego) będzie mierzył: 60 -+-5 + 37= 102 cm. Porównując go z
repetierem, np. o kalibrze 7x64, w którym odległość od wlotu lufy do
miejsca zwalniania spustu wspomaganego przyśpiesznikiem niemieckim
wynosi 16 cm - otrzyma się:
60 + 16 + + 37 = 113 cm.
|
|
